Broodnodig

Ze zijn er; de mensen die op de hele wereld niemand hebben. En nee, ze hebben dat niet per definitie ‘zelf gezocht’. Je hoeft maar enig kind te zijn, je ouders te verliezen of vaak verhuisd te zijn – dat hakt in je vriendenkring. Voeg daar nog het gemis van kinderen of werk aan toe, en je hebt al een recept voor oeverloze eenzaamheid.

Als zo iemand nóg een verlies lijdt, rouwt om de enige liefde in haar of zijn leven, dan moet die dat moederziel alleen doen. En wat lezen we in alle handboeken over rouw? Dat het ondersteunend netwerk aangesproken moet worden. Wat nu? Er ís geen netwerk. Er ís geen ondersteuning.

Voor een cliënte van mij, die zich min of meer in bovengeschetste omstandigheden bevindt, hing de eerste sterfdag van haar man al weken lang loodzwaar boven haar hoofd. Elke dag was een gevecht om overeind te blijven; de aanloop naar die sterfdag dreigde haar te vloeren.

Ik vertelde haar dat veel mensen hun liefde en verdriet kwijt kunnen in kleine gebaren of ritueeltjes. Kon ze zich weinig bij voorstellen. Ja, ze kon wel bloemen gaan leggen bij zijn graf, maar was dat het dan? Was dat genoeg?

“Je bent al een heel eind op weg”, reageerde ik. “Heb je thuis niet een foto waar je een kaarsje bij kunt branden, een bloem bij kunt leggen ofzo? Is er muziek waar je gezamenlijke herinneringen aan hebt?” Natuurlijk had ze dat en het leek haar geen slecht idee, maar toch dreigde in haar hoofd een lange, beklemmende dag.

We zochten verder. Ze haakte aanvankelijk nauwelijks aan. Ik vroeg haar uiteindelijk of haar man bepaalde gewoontes had gehad, of dingen waar hij echt van genoot. Had hij.

Een glaasje rosé, een zuurdesemstokbrood erbij met wat kaasjes en een paar plakken verfijnde Italiaanse of Spaanse ham waren voor hem altijd het hoogtepunt van het weekend geweest. Schoenen uit, kousenvoeten op de salontafel, een gat in zijn sok, of twee verschillende kleuren; het maakte hem allemaal niets uit. Sigaartje of sigaretje erbij, ook beide goed. Babbeltje. Muziekje.

Zuurdesem … Hmmmm, ik kreeg een idee. Hier  op Oudburg, een paar deuren verder, wordt dat zelf gebakken in restocafé De Kunst. Ik ken de eigenaar inmiddels. Een Nederlander.

“Okeeeee,” zei ik tegen mijn cliënte, “jij komt die dag toch ’s avonds bij mij? Wat vind je ervan als we ter ere van jouw man hier samen zo’n glaasje rosé drinken en ik voor echt verrukkelijk brood zorg en iets erbij?” Haar ogen lichtten op.

“Kán dat zomaar?”

“Waarom niet?”

“Maar is dat niet raar? En is dat wel deontolo …”

“Hou toch op, als wij het niet raar vinden, dan ís het niet raar. En ik zal maar een paar slokjes rosé nemen, want ik kan moeilijk aangeschoten aan het werk.” Ze wilde zelf ook voorzichtig aan doen.

Een week later vroeg ik haar of ze het idee had laten bezinken. Ja hoor, en ze verheugde zich er zelfs al een beetje op. De dag erop bracht ze een fles schitterende rosé langs, die ik alvast in de koelkast moest leggen. Ze wist ook waar ze de beste ham moest halen en ik zei dat ik voor brood en kaasjes zou zorgen. We kregen iets ingehouden feestelijks over ons. Ze vroeg of ze voor die gelegenheid een foto van haar en haar man mee mocht nemen waarop ze elkaar omhelsden. Mocht. Natuurlijk.

Ondertussen sprak ik de eigenaar van De Kunst aan om zeker te zijn van een brood, wat ik tegen de gewoonte in mee wilde nemen. Daarom legde ik de situatie uit en de reactie was: “Fijn” Hij wilde graag meewerken aan iets wat hij mooi vond. Hij zou zelfs zorgen dat er tegen de afgesproken tijd een warm brood uit de oven klaar lag. Betaling weigerde hij pertinent.

De dag kwam. Mijn cliënte was heel rustig. Ze deed alles langzaam en met al haar aandacht. Zo leek ze ruimte te creëren voor haar man om die dag met haar mee te beleven. Het gevoel dat hij heel sterk aanwezig was, deed haar goed. In hun eigen prairietuin plukte ze een enorme bos bloemen in zijn lievelingskleur. Voor op zijn graf. Ik kreeg er een foto van per WhatsApp. Ze maakte haar fietstocht langs ‘hun’ kapelletje en bereidde zich voor op de sessie bij mij. Onder meer deed ze een groene blouse aan die hij haar zo goed had vinden staan.

Binnengekomen zette ze met trots de foto in een lijstje op het tafeltje tussen ons in en begonnen we samen de aangeklede borrel te verzorgen. We hieven het glas naar de foto en zeiden zijn naam. Een plechtig momentje.

Daarna werd het onverwacht vrolijk en gezellig. Ik vroeg haar meer gedetailleerd naar hoe en waar ze elkaar hadden leren kennen. Ze was blij om er honderduit over te kunnen vertellen.

“Weet je wat,” zei ze op een gegeven moment stomverbaasd, “ik zit hier gewoonweg te genieten! Dit is een hele goeie dag geworden. Boordevol van hem en van liefde.”

Op het einde luisterden we, omdat we het er toevallig over kregen, via haar iPhone naar een song die tijdens zijn uitvaart was gespeeld. Sigaretten had ik ook klaar liggen. Daar moest ze hartelijk om lachen. We rookten er eentje ter ere van hem; de eerste die ooit in mijn praktijkruimte is opgestoken.

Een uur na de sessie kreeg ik een dankbaar berichtje, met onder andere de woorden: vandaag voel ik me onoverwinnelijk.

Natuurlijk kwam de dagen erop langzaam de leegte terug. Rouwen is een grillig proces, waar bovendien geen tijd op staat en waar geen echte ‘oplossing’ voor is. Maar soms kunnen we wel de hele kwetsbare momenten van een ander met onze aanwezigheid ietwat omhullen. En met een ritueel.

Nu, weer een jaar later, posten we om dezelfde redenen deze column terwijl we er een glaasje bij heffen. Op hem.

27 september 2024*

Redactie: Petra Hoetz