Als je nu eens zucht of klaagt -over strubbelingen met pubers, korte nachten wegens kleintjes, te weinig inzet van je partner, of een combi hiervan- herkennen collega-ouders zichzelf daar meestal met de nodige humor in: “Hahaha, bij jullie ook al?” En dan komen ze met aangedikte versies van hun eigen brokkenparcours. Jij biedt daar dan weer een beetje tegenop en je bent verzekerd van een hilarisch moment. Want in je hart vind je het natuurlijk alleen maar heerlijk om over je kinderen te praten.
Maar als het gesprekje van een standaardgezin naar een stiefgezin opschuift -een terrein waarop je aanzienlijk meer kans maakt om te struikelen- kun je je schrap zetten voor de killer: Je wist toch waar je aan begon?
Nee. Nee, dat wist je niet. Natuurlijk wist je dat niet. Dat weet niemand als hij aan iets volslagen nieuws begint. Bovendien zijn we behept met de overtuiging dat we het beter zullen doen. Beter dan eventuele vorige keren. Misschien zelfs beter dan anderen. Je duikt erin vol goede moed en liefde. Want die liefde voor de ander die toevallig kinderen heeft, is wat je drijft. En liefde maakt blind. Alleen zou je wat de buitenwereld betreft in dit speciale geval niet verblind mogen zijn, maar over helderziende gaven moeten beschikken.
Er is niemand, ook niet binnen een zogenaamd standaardgezin, die kan voorspellen wat zich onderweg aandient. Een gemiddeld leven zit vol onverwachte gebeurtenissen waarvan je de gevolgen vaak niet kunt overzien. Een partner kan ziek worden, failliet gaan, ontdekken dat hij in plaats van een hij een zij is, homo- of biseksueel blijken te zijn. Of vreemdgaan. Je kunt samen een kind verliezen, wat vaak álles op zijn kop zet. Je partner kan ook zelf sterven (maar dat wist je dan weer wél -voor zo’n vijftig procent- van tevoren, al maakt ook hier het ‘van tevoren kunnen weten’ het verlies geen gram lichter). Hoor je dan iemand zeggen: “Innige deelneming, maar je kon dit zien aankomen.”
Al deze levensgebeurtenissen overkomen mensen voortdurend. Ook degenen die geen riskante keuzes gemaakt lijken te hebben.
In geval je dus gaat voor de iets ingewikkelder situatie: ja, je weet dat de ander kinderen heeft en je bent bereid dat erbij te nemen. Misschien verheug je je zelfs daarin. Ik deed dat tenminste; het leek me ontzettend gezellig en ik vond hem een lieve vader.
Het is zelfs zo, dat je bij de ‘veiligere’ keuze voor een partner zonder kinderen zelfs dát niet weet… kortom, zolang we nog geen totale robotten zijn weet niemand waar hij aan begint. Als je buiten de normale gezinsstructuren valt, sta je voor derden gewoon samen in een nieuw samengesteld gezin. Daar hebben jullie met zijn tweeën voor gekozen. Punt. Wat men niet ziet, is dat de ervaringen binnen dat gezin fundamenteel ongelijk verdeeld kunnen zijn. Als de een bijvoorbeeld kinderen inbrengt en de ander niet, hoeft die ander zich in feite nooit te verhouden tot stief- of bonuskinderen; een structureel verschil in ervaring.
Een onverwachte complicatie is dat juist je partner -als die de ouder van je pluskinderen is- daar soms zelf ook geen besef van heeft. Dan krijg je dus binnenshuis te maken met de oordelen die je uit de externe wereld ook al krijgt. Dat kan er bijvoorbeeld zo uitzien:
“Mijn man snoerde mij jarenlang de mond met uitspraken als dat híj het niet moeilijk zou vinden om voor andermans kinderen te betalen, op te draaien, niet gezien te worden in zijn inspanningen, of wat er allemaal bij hoort, en afgewezen te worden door schoonouders die loyaal blijven aan een vorig schoonkind. Hij leek met zijn verwachtingen over zichzelf een beter mens te zijn dan ik. Al hoefde hij dat nooit waar te maken.
Ik stond wat dat betreft nergens.
Toen mijn man mijn ex werd, kwam hij zelf in mijn schoenen te staan. Tot mijn verbazing werd ik getuige van een vertoning die me stevig raakte in zowel mijn gevoelens van recht als mijn portemonnee. Zijn kinderen, die ik mee had helpen opvoeden, waren het huis al uit. Maar de nieuwe partner bracht twee pubers mee. Zijn grootspraak die mij klein gehouden had, werd nu verongelijktheid en felle weerstand. Zijn omslag in een knorrige, knibbelige geldhamsteraar ervoer ik als volstrekt schaamteloos. Maar ik besefte wel dat het onderdeel was van een verdedigingsmechanisme tegen overweldiging en tegenwerking. Hij was er bij mij jarenlang getuige van geweest, maar had het kennelijk nooit serieus genoeg genomen. Ingekapseld door zijn veronderstelling dat hij grootmoediger zou zijn dan ik. Én dat ik de lastige partij was bij strubbelingen”
Ander verhaal uit de praktijk: “De kleinzoon van mijn partner was mij nog geld schuldig, en niet weinig. Toen ik dat aanhaalde, schoof hij zijn leesbril omhoog, masseerde vermoeid zijn neusbrug en zei berustend: ‘Ach, hij heeft ook schulden bij mij. Dat geld zie ik nooit meer terug, dat weet ik. Dat kun jij ook weten. Laat los, sta er toch boven.’
Ik keek verstolen naar mijn bureautje waar de rekeningen zich ophoopten. Kleinzoonlief was onbereikbaar voor mij. Case closed. Ik mocht er geen punt van maken. Hij deed dat immers ook niet en langs die goedmoedig grootvaderlijke lat werd ik gelegd. Een asymmetrische mildheid die enkel iets oplevert als je aan de juiste kant staat.
Ik begrijp mijn man deels, want mijn eigen kinderen hebben ook wel eens een schuld bij mij gehad en dat stoorde me zo weinig dat ik het de helft van de tijd vergat. Alleen, ík zou die houding nooit verwachten van een ander ten opzichte van mijn kroost”
Dit alles staat niet los van het volgende. Als je een relatie aangaat met iemand die gescheiden is of in scheiding ligt, weet je eigenlijk niet precies hoe het zat in dat huwelijk. Je beschikt over één versie daarvan. Die van je lief, die in principe klaar is met zijn partner.
“Ik hoorde dat mijn aanstaande thuis geen warm eten kreeg, maar niet dat hij elke middag in een restaurant zat. Ik hoorde ook dat zijn toekomstige ex niet zo’n warme vrouw was, maar wel een moeder uit duizenden. Dat laatste, daar ging ik op af. Het zou allemaal wel goed komen. We zouden samen om die kinderen heen gaan staan.”
Een derde aspect waar je geen zicht op hebt, is hoe de ex-partner van je nieuwe liefde in elkaar zit en onder druk van omstandigheden zal reageren. Dit kan een goed deel van de sfeer voor de rest van je relatie gaan bepalen. Was er een behoorlijke afronding van het vorige huwelijk? Werkt hij of zij mee? Worden de kinderen beschermd of juist als munitie gebruikt? Heeft hij of zij nog invloed in je nieuwe familie? En is die invloed positief of negatief ten opzichte van jou/jullie? De antwoorden op dit soort vragen zijn nauwelijks van tevoren in te schatten, maar hoe dan ook kleuren ze je verbintenis. In extreme gevallen, die helaas geen uitzondering zijn, gaat het nog verder en kan je relatie er volledig door bepaald worden en zelfs op den duur verwoest.
“We hadden niet verwacht dat de ex van mijn vriend onder invloed van de echtscheiding van een nuchtere meid zou veranderen in iemand die haar kinderen wel als pionnen heen en weer leek te schuiven binnen een bittere oorlog. Ze sleepte er de hele familie- en vriendenkring, wat zeg ik, het hele dorp, maar voornamelijk haar kinderen in mee. Doet een liefdevolle moeder dat?
Waarom ze zo verbeten was? Zo boos? Speciaal op mij?
Pas veel later begreep ik dat wat ik toen voor transparantie over zijn huwelijk hield, eerder een morele geruststelling voor zichzelf was geweest om met mij iets aan te gaan, dan werkelijke openheid. Een zwak, maar menselijk trekje. Met grote gevolgen echter.
Om de zoveel jaar evalueren we onze relatie. Tijdens zo’n gezamenlijk koffiemoment stelde ik voor de zoveelste keer dezelfde, eigenlijk retorische vragen. Dit keer kwam het er eindelijk uit:
‘Ik heb jouw ex toch nooit iets aangedaan? Jullie waren toch al niet meer echt samen toen ik kwam? Het was toch al een godswonder dat jullie laatste kind nog gekomen is; zei je dat niet steeds? Ik heb je toch gevraagd om eerst je zaken met je ex uit te zoeken voordat je aan mijn voordeur zou komen staan? Dat was toch allemaal in orde? Hoe kon zij dan zó lang zó ontsporen?’
‘Tja,’
Hij draaide peinzend zijn kopje rond op het schoteltje.
‘Dat heb ik toentertijd inderdaad zo tegen jou gezegd …’
Daar zat ik. Zijn woorden klapten door mijn hele lijf. Toen ik mijn mond weer dicht kreeg, was mijn koffie koud.
Dit soort momenten staat zelden op zichzelf. Ze kunnen klein zijn, banaal bijna, maar ze verraden iets groters. Ongeveer één op de drie eerste huwelijken in België loopt spaak. Voor het slagen van tweede huwelijken wordt harder gevochten, maar desondanks ligt het scheidingspercentage hoger en is de duur gemiddeld korter. Wat zegt dat?
Een allerlaatste bemerking: waar je ook niet bij stilstaat als je een -dat hoop je- levenslange band met de kinderen en ook familie van een ander aangaat, is de diepe rouw en het opnieuw moeten definiëren van je zijn en je hele leven als dit alles in één klap door een breuk voorgoed verdwijnt. Alle pijlers worden onder je vandaan geslagen. Je hebt juridisch nergens recht op en moreel ben je sowieso de verliezer. De ander neemt de kinderen gewoon mee het nieuwe leven met eventueel een nieuwe liefde in, ook na tientallen jaren huwelijk. Alsof ze nooit onder jouw hoede en in jouw hart zijn geweest.
Bij ons persoonlijk is het ook niet altijd over rozen gegaan binnen die samengesteldgezinssituatie. Vooral tijdens de eerste vijftien jaar was het taai door de vele tegenwerking. Maar ik ben het nooit ontvlucht en heb mentaal tonnen geïnvesteerd. Na onze scheiding moet ik constateren dat ik er lang over heb gedaan eer ik innerlijk afstand van de ‘family hub’ kon nemen. Ik sta daarin niet alleen. De rouw na een echtscheiding wordt zwaar onderschat. Het abrupte afscheid dat de omstandigheden mij oplegden, werd me tijdens een langdurig proces pas eigen. Wat dat betreft zie ik me dit jaar pas opkrabbelen na een weg vol hobbels. Nu pas ervaar ik dat ik niet meer buiten het geheel val, maar dat ik het geheel gewoon híer heb. Hier bij mij thuis. Samen, of in mijn eentje.
Nog steeds weet je als lezer -die van plan is om met een partner met kinderen in zee te gaan- niet waar je aan begint, maar nu weet je tenminste waaróm je dat niet weet.
Je moet ingelogd zijn om een reactie te plaatsen.